Verimlilik

Verimlilik kavramı üzerine Taylor'dan bu yana birçok çalışma yapılmış farklı disiplinlerden araştırmacıların çalışmaları, kavramın şekillenmesine katkı sağlamış, temelde denetim unsuru olarak karşımıza çıkması, makro ve mikro düzeyde verimliliğin önem arz etmesi sebebiyle üzerinde çokça tartışılan bir konu olmasına yol açmış olup bu bağlamda verimlilik kavramı için farklı tanımlamalar yapılmıştır.

Verimlilik için en genel anlayış, mümkün olabilecek en az kaynak kullanımıyla en fazla çıktıyı elde edebilmektir. Başka bir tanımlama yapılacak olunursa, verimlilik, bir sistemden elde edilen çıktı ile sistem girdisi arasındaki ilişkidir. Yapılan bu ikinci tanımda kullanılan girdi kelimesi ile ilk tanımda kullanılan kaynak kelimesi eş değer anlamda olup ham madde, malzeme, enerji, emek, arazi, sermaye gibi unsurları tanımlar. Girdi ve çıktının belirlenmesi, hesap edilmesi ise verimliliğin ölçülmesi ihtiyacını doğurur.Verimlilik hakkında yapılan tanımlamalara yer verilecek olunursa bu tanımlamalardan bazıları şöyledir;

JPC (Japan Productivity Center) Japon Verimlilik Merkezinin benimsemiş olduğu tanım; verimlilik doğru olan işleri, doğru bir biçimde ve ekonomik bir çalışmayla gerçekleştirmeyi hedefleyen akılcı bir yaşam biçimidir (Akal,1998:24). 

Üretim işlemine dahil olmuş öğelerin, karşılıklı etkileşim sonunda, hasılayı optimal noktaya çıkaracak bir miktar (kantite) ilişkisi içinde olmalarına "verimlilik" denir (Köksal, 2001:39).

Verimlilik, sonuçlarla bu sonucu elde etmek için harcanan zaman arasındaki ilişki olarak da tanımlanabilir (Prokopenko,1992:3). 

Görüldüğü gibi literatürde geçen diğer tanımlamalara da bakıldığında verimliliğin çok boyutlu olduğu, farklı ilişkileri gösterdiği anlaşılacaktır. Çıktı / girdi gibi tek ve basit bir ölçütle açıklanması yeterli olmamaktadır (Akal,1998:26). 

Verimliliğin Önemi
Kaynakların yetersiz kalması, talep tarafında ihtiyaçların değişiklik göstermesi, üretim miktarını artırma isteği, nüfusun artış göstermesiyle birlikte istihdam oluşturma noktasındaki beklentiler, küreselleşmenin getirmiş olduğu koşullar ile birlikte rekabet ortamında yer edinebilmek, sürekliliği sağlayabilmek ve benzeri nedenlerden dolayı kaynakların gerektiği gibi kullanılmasını, giderlerin en aza indirgenmesi ihtiyacını doğurmuştur. Bu durum, verimliliğin öneminin hem işletmeler tarafından hemde ülkeler tarafından anlaşılmasına yol açmıştır. Bununla ilgili olarak alt başlıklarda verimliliğin işletmeler ve ülkeler açısından önemi vurgulanacaktır. 

İşletmeler Açısından Verimliliğin Önemi
İşletmeler için verimlilik kendi iç kontrollerini gerçekleştirebilmeleri veya benzer noktalarda kendilerini diğer muadilleriyle karşılaştırabilmeleri için önem arz etmektedir. İşletmelerin var olma amaçları arasında yer alan karlılık söz konusu olduğunda işletmeler, üretim maliyetlerini, hammaddenin temin edilmesinden üretilen ürünün teslimine kadar geçen süreci göz önünde tutmalıdırlar.

Verimlilik, günümüzde başarının, değişmenin, rekabetin en önemli öğesi,  ölçüsü ve belirleyicisi olmuştur. Verimlilik işletmeler için hem içsel, hem de dışsal öneme sahip bir stratejik kriterdir (Akdemir,1996:59).

İşletmelerin var olduğu pazarda rekabet ortamında ürettiklerini pazarlayabilmek, aynı zamanda pazardaki diğer rakiplerinin önüne geçebilmek için üretim süreci öncesi ya da esnasında kullandığı kaynakları rakiplerinden daha rasyonel kullanması gerekir.

Maliyetlerin azalması, kaynak israfının engellenmesi, kaynakların en uygun kullanımı, rekabet etme avantajı sağlaması ve buna benzer sebeplerden dolayı verimlilik işletmeler için önem kazanmıştır.

Ülke Ekonomisi Açısından Verimliliğin Önemi

Ülke ekonomisi açısından verimlilik makro boyutta değerlendirilmektedir. Nüfus yoğunluğuna göre kısıtlı kaynaklara sahip ülkelerin belirledikleri yaşam düzeylerine varabilmeleri için mevcut kaynaklarını verimli olarak kullanması gerekmektedir. Verimli olmayan kaynak kullanımının olduğu gelişmekte olan ülkelerde bu durum kalkınmanın önünde engel olarak ortaya çıkmaktadır.

Verimliliğin ulusal refahı artırmadaki önemi, bugün herkes tarafından kabul edilmektedir. Verimlilik artışından etkilenmeyen hiçbir insan etkinliği yoktur. Bu durum, gayri safi milli gelir ya da gayri safi milli hâsıladaki artış, ek sermaye ya da emek kullanımı sonucu değil, işgücünün etkililik ve kalitesindeki artıştan kaynaklandığı için önemlidir. Başka bir deyişle verimlilik artınca milli gelir ya da gayri safi milli hâsıla girdi faktörlerinden daha hızlı artar. Bu nedenle, verimlilik kazançlarının katkıları oranında dağıtılması durumunda, verimlilik artışı, yaşam standartlarında doğrudan artış sağlar. Günümüzde verimliliğin, gerçek ekonomik kalkınmanın, sosyal ilerlemenin ve hayat standardı artışının, tüm dünyadaki tek kaynağı olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır (Prokopenko, 1992:7).

Verimlilik, aynı zamanda, bir ülkenin mallarının uluslar arası pazarlardaki rekabet gücünü de belirler. Rakipleriyle aynı verimlilik düzeyine ulaşamayan kimi ülkeler, ulusal paraları devalüe ederek sorunlarını çözmeye çalışırlar. Ancak bu, ithal mallarında fiyat artışları sonucu ülkedeki enflasyonu yükselttiğinden, söz konusu ülkelerdeki reel gelirin düşmesine yol açar (Prokopenko, 1992:8).  

Kaynakça:

- AKAL, Z., 1998, “İşletmelerde Performans Ölçüm ve Denetimi Çok Yönlü Performans Göstergeleri”, Milli Prodüktivite Merkezi Yayınları, No: 473, Ankara .

- PROKOPENKO, J. 1992 “Verimlilik Yönetimi – Uygulamalı El Kitabı”, (Çev. Olcay Baykal vd.), MPM Yayınları, No:476, Ankara.

- KÖKSAL, C. D., 2001, "Veri Zarflama Analizi İle Bankacılıkta Göreceli Verimlilik Ölçümü",Doktora Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi SBE, Isparta http://tez.sdu.edu.tr/Tezler/TS00216.pdf  Erişim Tarihi: 22.01.2011

- AKDEMİR, A.,  1996, “İşletme Bilimine Giriş”, Birlik Ofset Yayıncılık, Eskişehir. 

Bilgi Teknolojileri Kullanımının İşletme İçi Verimliliğe Etkileri

Teknoloji, insan hayatının her alanında yer almakta ve insanın onu kullanmadan kent yaşamı içerisinde olmasına imkan tanımamaktadır. Bilgi teknolojisinin getirdiği hız ve kolaylık işletmeler açısından göz ardı edilemeyecek kadar önem taşımaktadır. İşletmelerin kulandığı teknolojiler düşünüldüğünde daha önce hiçbir teknoloji bilgi teknolojisi kadar işletmeleri hızlı bir şekilde etkilemeyi başaramamıştır. Bu teknoloji işletmelere yeni imkanlar, yeni iş ilişkileri kurmasında büyük katkılar sağlamıştır.

İşletmelerde Verimlilik Kavramı ve Önemi 

İlk kez, Agricola 16. yüzyılda verimlilik kelimesini kullanmıştır. Kelimenin anlam kazanması, kavramlaşmaya başlaması 18. yüzyıla denk gelmektedir. İktisat'ın pozitif içerikli bir bilim olmasında büyük katkıları olan 1776 da 'Ulusların Zenginliği' eseriyle işgücü ve işbölümü ilişkisini irdeleyen Adam SMITH bu kelimeyi modern dünyaya kavram olarak kazandırmıştır.

Verimlilik iki biçimde tanımlanmaktadır. Bunlardan birincisi, ekonomik amaçlara ulaşmak için  araçların etkinlik ve duyarlılığın soyut bir kavram olarak tanımlanması  diğeri de, üretim ve/veya hizmet sisteminde üretilen çıktı ve bu çıktıyı oluşturmada kullanılan girdi arasındaki ilişki olarak tanımlanmasıdır. İkinci tanımda girdi, süreç, çıktı ve çıktının tüketiminin yapıldığı çevreden geri besleme vardır. Girdi kalemi olarak işgücü, hammadde ve malzeme, enerji, bilgi, sermaye gibi kalemler bulunurken çıktı da mal ve hizmet bulunmaktadır. Bu tanımlamalar doğrultusunda verimliliğin dinamik bir ölçü olduğunu söyleyebiliriz.

Ülkeler açısından verimliliğe baktığımızda bir kalkınmışlık göstergesi olarak karşımıza çıkmaktadır. Üretime karşılık tüketimdeki kaynakların belirlenmesinde kullanılmakta olup, çevrenin korunması, çalışanların daha iyi yaşam standardına kavuşması, içinde bulunulan şartlarda kaynakların en akılcı,dengeli bir biçimde kullanılması önem arz etmektedir. Verimin yüksek olması o ülkede yaşanan geçici sıkıntılarda üretme gücü nün var olması anlamını taşımaktadır.  

• Çalışanlar daha iyi çalışma koşullarına sahip olur, daha çok ücret alır.
• İşveren, yeni yatırımlar için kaynak  sağlar.
• Üretim yapan, daha ucuz maliyetle daha yüksek kazanç elde eder.
• Tüketici, ucuza daha çok mal/hizmet imkanına sahip olur.
• Ülke, ekonomik büyümeye sahip olur.Kalkınır.
• Toplum daha iyi yaşam seviyesine ulaşır.

Verimlilik işletmeler açısından büyük öneme sahiptir. İşletmelerin amaçlarının başında gelen  ve devamlılığını sağlaması için kar elde etmeleri gerekmektedir. Rekabet ortamında işletmelerin akılcı kararlar alması, karı maksimize edip, maliyeti minimize etme gerekliliği, öenmli olduğu kendisi göstermiştir ki verimlilik işletmelerin başarı düzeyini, karlılık durum bilgisini yansıtmaktadır. Üretime giren kaynaklar ne kadar ürün üretmemize imkan veriyor, yeterli midir? Daha az maliyetle daha çok ürün üretebilir miyiz? Tüm bu sorularda preformans ölçümlerinde bir kriter dir. Her yönetici bir değerlendirme yaparken ya da bir karar alırken bazı verilere veya verilerden elde edilen bilgilere dayanarak bunu yapmak ister. Eldeki üretim miktarı ile bunu üretmek için kullanılan faktörler arasındaki oran tanımlanan verimlilik işletme ana sistemi ve alt sistemlerinde muhakak göz önünde bulundurulması gerekir. Verimliliğin artırılması düşüncesi sadece üretimde verimliliğin artırılmasıyla yetinmez. Hammadde'nin tedarikinden, üretilen ürünün son kullanıcıya kadar dağıtımına kadar ki tüm süreçte hakimdir.

İşletmeler ürettikleri ürünlerin şekil ve fonksiyonları belli bir zaman sonra değiştirmek zorundadır. Sürekli olarak diğer firmalar, tüketici ihtiyaçları izlenir, gerekli değişiklikler yapılır. Eğer yapılacak değişiklikler üretimin işini kolaylaştıracak, maliyetin düşük, üretilen mal miktarının yüksek olmasını sağlıyorsa verimlilik artacaktır. Çıktı için  sürecin işleyişindeki zamanı, girdiyi azaltmış, dolayısıyla daha düşük maliyetle üretime başlarız ki bu bizim daha kolay rekabet etmemizi sağlar, pazara hakim olmada önemli bir adımdır. Üretimde kullanılan teknikler, süreç kapsamındaki değişiklikler, maliyet ve riski yüksek olan birimlerin devreden çıkarılması, örgütlenmedeki olumlu değişiklikler, malzemenin taşınması, varlıkların doğru yönetimi verimliliğin artırılmasında önem arz etmektedir. Bunlar yapılırken de kaliteden hiçbir şekilde taviz verilmemesi gerekmektedir. Girdilerin kalitesizliği belirlenen, taahhüt edilen ürün kalitesinden sapmalara neden olabilir, üretim sürecini yavaşlatabilir, hatta durduracak kadar etkili olabilir.

Bilgi Teknolojileri Kavramı 

Gelişen ve değişen dünyada bir çok ülke bilgi toplumuna geçiş sürecini yaşamakta ya da bu sürece dahil olmada çaba göstermektedirler. Bu dalga'nın oluşumuna en büyük katkıyı sağlamış olan bilgi teknolojileri kavramını şu şekillerde tanımlayabilriz;  “Verilerin kayıt edilmesi, saklanması, belirli bir işlem sürecinden geçirmek suretiyle bilgiler üretilmesi, üretilen bu bilgilere erişilmesi, saklanması ve nakledilmesi gibi işlemlerin etkili ve verimli yapılmasına olanak tanıyan teknolojileri tanımlamaktadır” (Bensghir, 1996:39). Kısaca bilgi teknolojileri, bilgisayar ve iletişim teknolojilerini kapsamaktadır (Bensghir,1996:28). Başka bir tanım yapılacak olunursa; bilginin toplanması, işlenmesi , saklanması , gerektiğinde sunulması ya da aktarılması spesifik olarak noktadan noktaya erişimini sağlayan teknoloji olarak söyleyebiliriz.

Bilgi teknolojileri, bilgisayarlar, iletişim teknolojileri, çalışma merkezleri, robotlar ve bilgisayar çipleri şeklinde veya bilgiyi analiz eden, saklayan, gönderilmesini veya toplanmasını sağlayan araçlar, kullanıcının bilgiyi karar verme işleminde kullanılacak duruma getiren dijital bilgisayar prosesleri ve iletişimi sağlayan veya iletişime yardımcı olan araçlar şeklinde sınıflandırılabilir (Akman, 2001: 2).

Tanımlamalar dogrultusunda bu teknoloji farklı alanlarda kullanılmak üzere kendi içerisinde donanım, yazılım olarak iki  ana  başlıkla ayrılmaktadır. Computer Aided Manufacturing (CAM), Computer Aided Design (CAD), Data Storage and Retrieval,  Internal - External Business Communication, Presentation of  Information  gibi daha bir çok kullanımı söz konusudur. 

Bilgi Teknolojilerinin Gelişimi 

Bilgisayarlar, 50 yılı aşkan bir süredir dünyada kullanılmaktadır. Bilgi Teknolojilerindeki gelişimi ticari hayat itibariyle değerlendirecek olursak bazı dönemsel değişikliklerin olduğu görülebilinir .Bu dönemlerden ilk olanı bilgi işlem / bilgi işlemcilik dir. 80 'li yıllara kadar süren bu dönemde mainframe diye adlandırılan bilgisayarlar ve bu bilgisayarlar üzerinde çalışan bunlara özgü yazılımlar mevcut olup bu sistemler pahalı olması nedeniyle ancak  büyük ölçekli işletmeler tarafından sahip olunabiliniyordu. Pahalı olmalarına rağmen bu sistemlerden beklentiler çok fazla değildi. Ancak işletme içi basit ve basit muhasebe işlemlerin yürütülmesinde kullanılabiliniyordu. Verimliliğe dönük bu sistemlerden beklentiler daha çok 70'li yıllardan sonra kendisini göstermeye başlamıştır. Bu mainframe sistemlerin büyük, hantal, pahalı ve beklentilerin yüksek olması sebebiyle ortaya çıkan ihtiyaç ve orta düzey yönetim kademesinin de bilgisayar teknolojisinden yararlanma isteği mikro teknolojiye sahip bilgisayarların doğuşuna katkıda bulunmuştur. Buna sebep olan bir diğer neden ise tam bir otomasyonel  gelişimin saplanamamış olmasıdır .Bu dönemin en avantajlı tarafı bir yöneticinin programlama bilgisi olmaksızın mikrobilgisayarlar üzerindeki programları kullanılabilmesi, kelime işlemci, elektronik tablolama.

İşletmelerde Bilgi Teknolojileri 

İşletmenin faaliyetlerinin yürütülmesinde günümüzde bu teknolojiden hemen hemen tüm  işletmeler  yararlanmaktadır. Planlamadan, kontrole, karar vermede bir çok şekilde kullanım alanı bulan    bilgi teknolojileri işletmelere verimliliği artırmada, maliyetlerin düşürülüp daha kaliteli mal ve hizmetin pazara sunulmasında, rekabet gücünün artırılmasında önemli avantajlar sağlamaktadır. Bununla birlikte bu teknoloji farklı, olumlu yönetim modellerinin gelişmesine yol açmış, işletme içindeki yapılar arasındaki iletişimi güçlendirmiştir. Yaşanan sorunlar hızlı bir şekilde anlaşılmış, çözümünde kullanılan yönetim davranışlarının şekillenmesine katkıda bulunmuştur .Günümüzde yaygınlaşmasının en temel nedeni olarak hız, kalite artışı, maliyetleri düşürücü olması, kolaylıklar getirmesi, güvenliğin üst seviyelerde oluşu, bununla birlikte bu teknolojinin işletme içerisinde bulundurulmasının çok yüksek maliyetlere sahip olmayışıdır. İşletmeler de özellikle alt kademe yöneticiler tarafından simülasyon, tasarım  amaçlı kullanılırken, stratejik kararlar alması gereken üst kademe yönetim için de önem arz etmektedir. Karar almayı, koordinasyonu ve kontrolü desteklemeye ek olarak, yöneticilere ve çalışanlara, problemlerin analizinde, karmaşık konulara yaklaşımda ve yeni ürünler ortaya koymada yardımcı olmaktadır. (Tekin-Güles-Burgess, 2000, s.83). Dünya ölçeginde genis ticaret hacmine ulasan firmaların yöneticileri, rekabette üstün olabilmek için bilgi kaynaklarından en yüksek düzeyde yararlanmak durumunda kalmaktadırlar. Yönetim düşüncesindeki bu değişimle beraber bilgi, iş dünyasının en önemli stratejik silahı durumuna gelmiştir. Böylece bu kaynagı üretme ve yönetmede etkili bir araç olan yönetim bilgi sistemi de örgütlerin gündeminde yer alan en önemli konu olmuştur (Turgay, 1995, s.8 ).

Bilgi Teknolojilerinin sunduğu avantajlar göz ardı edilemeyecek kadar fazla olup işletmenin başarısı için kullanılacak en önemli araçlardan biri halini almıştır. Günümüzün organizasyonları, birçok kaynaktan elde edilen, büyük miktarda, çok çesitli bilgileri, bilisim teknolojileri vasıtasıyla rafine     ederek yöneticilerin kullanımına sunmaktadırlar. Örgütsel süreçlerde bilgi teknolojileri örgütün operasyonel verimliligine katkı sağlarken, stratejik amaçlarını gerçeklestirmesi de katkı saglar (Daft, 1991, s.564).

İşletmeledeki Bilgi Teknolojisi Uygulamaları 

İşletmelerde bilgi teknolojileri, işi stratejik kararların alınması olan tepe yöneticilerden standart işlerin yapılması görevlerini üstlenmiş sıradan çalışan için destek olmak için alt sistemler mevcuttur. Her alt sistem bilgi teknolojilerini oluşturmaktadır. İşletmelerde kullanılan sistemlerden bahsedilecek olunursa bunlar; Yönetici destek sistemleri, yönetim bilgi sistemleri, Karar Destek Sistemleri, Ofis otomasyon sistemleri, Internet / Intranet / Extranet kullanımları, yardımcı sistemler dir.

Yönetici destek sistemleri , tepe yöneticiler için geliştirilmiş planlamaların yapılması, modellemelerin  geliştirilmesinde bu seviye için analiz imkanı sağlayacak şekilde kullanılan sistemlerdir. Yönetim destek sistemi karar destek sistemlerinin output 'una ihtiyaç duyar. Bu output'a göre bazı bilgileri saklanması, filtre edilmesi, grafik arayüzleri kullanarak ofis ortamında bu yöneticiler için hesaplama, özet bilgi  sunumu, grafiksel görüntüleme / modelleme imkanı sağlar.

Yönetim Bilgi Sistemleri, karar alma aşamasında kullanılanacak bilgilerin belirli bir dönemde minimal maliyetle en doğrusu olacak şekilde yönetimi sağlayan sistemlerdir. Bir çok sistem gibi veri saklama işleme fonksiyonu, kontrol ve istendiğinde istatistiki verilerin alınabileceği, yetkiler doğrultusunda erişimlerin olduğu genellikle işletmenin kendi iç faaliyetlerini ilgilendiren stratejik,taktik ve operasyonel düzeylere hizmet vermektedir.

Karar Destek Sistemleri, karar alması gereken kişiler, yöneticiler için önemli bir sistemdir. Bu sistemlerin en güzel özelliği programcılara gereksinim olmamasıdır. Gelecek ile ilişki planlamaların yapılmasına imkan vermiş olup karar verme sürecinin tamamını destekler. İstenen şekilde hazırlanan veri tabanlarına bağımlı olarak  karar seçeneklerinin karşılaştırılmasına imkan tanır.

Ofis Otomasyon Sistemleri, ofis çalışma ortamında yapılan rutin işlerin otomatikleştirilmesi maksadıyla bilgisayarlaşmayla oluşan sistemlerdir. Sipariş, stok,operasyonel vb diğer süreçlerin denetlenmesi ve rutin kararların verilmesinde kullanılan sistemlerdir.Elektonik ortamdaki yazıların hazırlanmasını sağlayan fiziki çıktıların alınmasında kullanılan yazılımlar, elektronik posta, toplantı vb işlevlerin planlanmasını sağlayan uygulamalardır.

Intranet Uygulamaları, internet kullanımının kısıtlandığı ancak internetin iletişim protokollerine dayanan erişim, bilgi ihtiyacının karşılanması için sadece tanımlanan bir grup, gruplar arası, insanlar arası ve tabii ki kaynaklar arası yapmaya imkan vermiş işletme içi kullanılan dışarıdan/dışarıya ulaşımı engelleyen eposta, web sunucusu gibi hizmetlerin kullanımını sağlayan bir sistemdir.

Bilgi Teknolojilerinin İşletmelere Sunduğu İmkânlar

Bilgi teknolojilerinde sürekli meydana gelen değişmeler ile farklı iş imkanlarının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bu avantajlardan yararlanan işletmeler ürün ve hizmetlerin pazarlanmasında aynı piyasadaki diğer firmalara göre rekabet açısından önemli kazançlar sağlamışlardır. Bununla birlikte artık bir çok iş ,bilgisayarlaşma ile daha kolay, rahat,  uzaktan yapılabilir hale gelmiştir. Bankacılık işlemleri buna bir örnektir. Bilgi teknolojileri ile işletmeler kendi içlerinde oluşmuş atıl kapasitelerinide diğer işletmelere satarak gelir elde etmişlerdir.  Ancak burada bu sağlanan imkanlarla birlikte yöneticiler faaliyet gösterdiği sektördeki işletmelerinin yapısında nasıl bir değişim yaşanacağını , sektörün bu teknolojiyi ne kadar, nasıl  kullanacağını iyi değerlendirmesi gerekmektedir.Yöneticiler mevcut işlerden yeni iş imkanlarını nasıl yaratabileceklerini görme imkanına sahip olacaktırlar. Bilgi teknolojileri imkanından yaralanmak için işletmelere ait eylem planlarının olması gerekmektedir. Yani yöneticiler bu teknolojiden yararlanmak için gerekli teknolojinin alınması için stratejik yatırımların oldugu bir plana sahip olmalıdır. İşletmeler için uzaktan erişim , online sipariş sistemi ve yönetimi ile büyük kolaylıklar gelmiş böylece hizmetlerinin yaygınlaşması ve etkin yürütülmesi olanaklarına kavuşmuşlardır. Bilgisayar destekli üretim - kontrol süreçleri, üretim işlevlerini etkili yürütülmesine imkan tanımıştır.Bilgi teknolojileri girdi temini üretim , çıktı yönetimi , pazarlama , satış ve hizmet yönetiminde bir çok imkanlar sunmuş, maliyetleri azaltmak, ürün ve hizmet alanına yenilerin dahil etmek yolu ile yeni imkanlar sunarak işletmelere rekabet üstünlüğü sağlamışlardır.

İşletmelerin Verimliliğini Etkilemesinde Bilgi Teknolojilerinin Önemi  

Verimlilik, girdi / çıktı olarak ifade edilebilir. Mevcut kaynaklarla üretilen ürün ile aynı dönemde girişi olan kaynaklarla  arasında bir  bağlantıya sahiptir. Verimlilikte, daha az maliyetle daha kolay, daha iyi, daha hızlı üretmek gibi etkinlikler sözkonusu iken yararlanılan en önemli parametre Bilgi Teknolojileridir. Yazılım, otomasyon, Internet, robotik teknolojileri vd. ile gerçekleştirilmek istenen ve sektörde güçlü olmak, rekabetçi olmak için kullanılan bu parametreler sürekli değişim halindedirler. Esas başarı için gerekli ara başarı, bu değişimi zamanında görebilmek karşılayabilmekdir.

Bilgi teknolojilerine geçen bir işletmede;

•           Üretim ve yönetim sürecinde yüksek hızla çalışılacağı için zamandan tasarruf    edilerek, kâr elde edilebilir.
•       Nitelikli personel istihdam edilerek, niteliksiz personel sayısından ve maliyetlerden tasarruf sağlanabilir.
•       Rekabet gücü artırılabilir ve stratejik başarı elde edilebilir.

         Kaynak israfı önlenerek verimlilik yükseltilebilir.(KAZAN Halim, KARADAL Himmet, UYGUN Mutlu)

Günümüzde işletmeler pazara katma değer yaratacak süreçlerle desteklenen ürün sunmaları gerekliliği söz konusu. Bunu sağlamanın en iyi yolu ise Bilgi Teknolojilerine yapılacak olan yatırımlar ile olacak olmasıdır.Basit olarak, firmaya ait bir web sitesinin olmasının bile firma verimliliğinin artmasına olumlu etkileri olacağı anlaşılacaktır. İşletmelerin faaliyetlerini sürdürmek, kar elde etmek işletmelerin temel amaçları arasında olduğu düşünülürse bilgi teknolojilerinde bu amaca ulaşmanın metotlarını belirleyecek bir araç olarak kullanılmakta ki işletmeler için büyük bir esneklik sağlamaktadır. Web sitesine sahip bir işletmenin ürünlerinin veya hizmetlerinin satışında kolaylık ve bu esneklik işletmece yaşanmaktadır. Bununla birlikte Çalışan sayısı işletmelerin verimliliğinde önemli bir faktördür. Bilgi teknolojilerinin üst seviyelerde kullanıldığı işletmelerde istihdam edilecek personelin tam donanımlı, yükse eğitime sahip, dinamik olması nedeniyle yeniliklerin hızlıca uygulanabilmesi kabulü / geçişi daha kolay olmaktadır. Çalışanların teknolojiyi kullanması bireysel olan işlerin çok daha kısa zamanlarda bitirilmesine sebep olmuştur ki bu da verimliliğin artmasına olumlu etkisi olmuştur. işletmelerin bilgi akışının bilgi teknolojileri kullanılarak yapılması ve bu teknolojiyi kullanan ve kullanamayan personel arasında bilgiye değişmeden çok daha erken erişmek gibi bir fark koyar ki hiçbir işletme performansını ve kriteri olan verimliliğin düşmesini istemez. Bilgi sistemlerini kullanan işletmeler rekabet ortamında işletmeyi ne gibi tehlike ve riskler yaşayabileceğini tahmin etme, iç ve dış çevre ile etkili iletişimin kurulabilmesi ile diğer işletmelere göre daha avantajlı konuma gelmiştirler .Bu sistemlerin kullanımı işletmelere üretimden bahsedilecek olunursa hızlı bir ürün ve düşük maliyetli bir ürün üretme imkanı mevcuttur. Ürüne ilişkin tasarım kalıp vb modellemelerin bilgisayar ortamında çok hızlı yapılması siparişlerin online alınması gibi durumlar işletmenin ekonomik anlamda büyümesine neden olurlar.

Bilgi Teknolojileriyle Gelen Değişim 

Tarım ve sanayi devrinin teknolojileri de insanlığın gelişim hızım artırmıştır ancak her ikisinin sağladığı hız oransal olarak iletişim ve bilişim teknolojilerinin çok altında kalmaktadır. Çünkü iletişim ve bilişim teknolojilerinin oluşturduğu birliktelikle insanlığın kat ettiği yol milyonlarla ifade edilen oranlarda artmıştır. Bilişim teknolojilerinin bireyler ve kurumlar üzerindeki etkileri şöyle sıralanabilir:

• Bireysel Yetkilendirme
• Bireysel İki Yönlü İletişim
• Çoklu Kişilik
• Kurumlar Arası Yatay İlişkilerin Artması
• Pazar Aktivitelerinin Artması
• Birey ve grupların Yönetim Sürecine Katılımını Kolaylaştırması

Sadece örgütler açısından bakıldığında ise bilişim teknolojileri, endüstri yapısında değişime neden olmakta, rekabet üstünlüğü getirmekte ve yeni iş olanakları yaratmaktadırlar. Değişim tek yönlü bir kavram değildir. Her değişim beraberinde olumlu ve olumsuz sonuçlar doğurur, yandaşını yarattığı gibi karşıtını da meydana getirir. Bilişim teknolojileri toplumsal yaşamın her alanına etki etmeye başlamıştır ve daha da yaygınlaşacaktır. Ekonomiden eğitime, sağlıktan savunma sanayine, günlük yaşamdan kamusal alana kadar her alanda bilişim teknolojileri yeni bir yapılanmanın meydana gelmesinde etkili olacaktır.

Sonuç olarak bilgi teknolojilerindeki değişimi takip eden ve uygulamayı başaran işletmeler bu teknolojinin kendilerine verdikleriyle bir çok kapasite artırımlarıyla diğer işletmelere göre rekabette üstünlük kurmaları kaçınılmaz. Artık günümüzde bu teknolojiden faydalanarak işletme için en iyisinin ne olduğuna karar vermeyi kolaylaştırmak, hızlandırmak mümkün ve olmazsa olmaz bir durumdadır. İşletmeler bu teknolojinin kendilerine verilmiş olduğu imkanlardan yeterince yararlanmamaları durumunda işletmelerin ellerindeki kıt kaynakları verimli bir şekilde kullanılmayacağı net bir şekilde fark edilir.

Kaynaklar :

BENSGHIR, Türksel Kaya; (1996), Bilgi teknolojileri ve örgütsel degisim, TODAE Yayınları, Ankara.

Akman, İsmail(2001)“Bilgi Teknolojilerinin Firmalar Üzerindeki Etkileri”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

TEKIN Mahmut-GÜLES Hasan K-BURGESS Tom, Dünyadaki Teknoloji Yönetimi Bilisim Teknolojileri, Damla Ofset Konya 2000.

TURGAY Tayfun, Verimlilik Açısından Yönetim Bilisim Sistemleri, Verimlilik Dergisi MPM Yayını Ankara 1995.

DAFT Richard L., Management, Sec.Edt., Dryden Press, USA 1991.

KAZAN Halim, KARADAL Himmet, UYGUN Mutlu, KOSİ temel üretim Yönetim Sorunları

Bilgi Teknolojilerinin İstihdama Etkileri

Bilginin temel unsur olduğu ekonomik sistemlerde bilgi teknolojileri itici güç vazifesi görmekte, gelişme sürecinde onemli katkıları olmaktadır. Bilgisayarlaşma, internet kullanımı, bilgi teknolojileri ürünlerine olan talebin artması bu sektördeki yüksek donanıma sahip iş gücüne ihtiyacı beraberinde getirmiştir.Burada Bilgi teknolojileri kavramı , uygulama alanları , işletmelere olan faydaları tartışılacak ,bununla birlikte bilgi toplumu ve eğitim ilişkisi yeni çalışma şekilleri , önemini kaybeden beceriler , işgücü nitelikleri , BT 'nin istihdama etkileri üzerinde durulacaktır.

Bilgi Teknolojileri Kavramı

Bilgi teknolojileri kavramı; “Verilerin kayıt edilmesi, saklanması, belirli bir işlem sürecinden geçirmek suretiyle bilgiler üretilmesi, üretilen bu bilgilere erişilmesi, saklanması ve nakledilmesi gibi işlemlerin etkili ve verimli yapılmasına olanak tanıyan teknolojileri tanımlamaktadır”(Bensghir, 1996:39).Kısaca bilgi teknolojileri, bilgisayar ve iletişim teknolojilerini kapsamaktadır(Bensghir,1996:28). Başka bir tanım yapılacak olunursa; bilginin toplanması, işlenmesi , saklanması , gerektiğinde sunulması ya da aktarılması spesifik olarak noktadan noktaya erişimini sağlayan teknoloji olarak söyleyebiliriz.

Yapılan tanımlamalar çerçevesinde belirli bir amaç için yazılım , donanım ve bunlarla ilgili kontrol ve etkileşim içinde olan tüm makinalar kullanılmaktadır.

Bilgi teknolojileri, bilgisayarlar, iletişim teknolojileri, çalışma merkezleri, robotlar ve bilgisayar çipleri şeklinde veya bilgiyi analiz eden, saklayan, gönderilmesini veya toplanmasını sağlayan araçlar, kullanıcının bilgiyi karar verme işleminde kullanılacak duruma getiren dijital bilgisayar prosesleri ve iletişimi sağlayan veya iletişime yardımcı olan araçlar şeklinde sınıflandırılabilir (Akman, 2001: 2).

Kapsam ve Uygulama

Günümüzde hemen hemen tüm işletmelerde çalışmakta olan bir bilgi teknoloji kümesinde yer alan bilgi sistemi ya da alt sistemlerinden bazıları olabilmekte. İşletmelerde yapılan işin doğru, üretilecek ürünün tam zamanında , istenen kalitede ve istenen zamanda dağıtımı olacak şekilde yapılması istenir. Bunun yapılabilmesi işletme içi bilgi akışının doğru yapılabilmesinden geçer. İletişim yollarından biri bireylerin yüzyüze konuşarak yaptıkları iletişimdir.Fakat bu net, zamanında,düzenli bir akış hiçbir zaman sağlayamaz. Buna karşın bilgi teknolojileri işletmelerin tüm ihtiyaçlarını giderecek tüm departmanlarında kullanılabilecek düzeydedir. Üretimin planlanmasında, kontrol aşamalarında hatasız ve hızlı olarak yapılabilmesi sağlanabilir. Muhasebe ve Finansal konularda tahminlemelerin hesaplamalar sonucu ortaya çıkarılmasında , muhasebe kayıtlarının saklanmasında yine bu alandaki planlamada rahatlık ve kolaylık sağlamıştır. Pazarlama birimlerinin, pazar arastırmaları için ya da satılan / satılmayan ürünlerin istatistiki bilgilerinin oluşturulması vb. konularda yardımcı olduğu gibi orta ve özellikle üst düzey yöneticilerin karar alma süreçlerinde karar destek sistemlerinden yaralanması için alt sistemler içermekte veriden anlamlı bilgiler oluşturulup bu bilgilerin karar verme noktasına taşınmasında bir çok uygulama alanı bulmuştur kendisine.

İşletmelerde Bilgi Teknolojilerinin Kullanımı

Bilgi Teknolojileri 60 yıllardan bu yana bilgi girdisinin hızla artığı işlendiği ve kullanıldığı günümüzde modern dünyanın olmazsa olmaz araçları olmuştur. İşletmeler de bu teknolojinin en yaygın ve basit kullanımı elektronik muktup , envanter yönetimi , Intranet, vb maksatlarla kullanılabilmektedir. Etkinliğin artırılmasına yönelik olarak sipariş dağıtım yönetimi, çıktı dağıtımı, sipariş yönetimi, analiz ve karlılık hesaplamalarının yürütülmesi gerçekleştirilmesi olanakları ile karşılaşılmıştır.

Genel olarak bakılacak olunursa;

• Computer Aided Manufacturing (CAM)
• Computer Aided Design-CAD
• Data Storage and Retrieval
• Internal, External Business Communication
• Presentation of Information

Bu yukarıdaki maddelerin dışında örgütler kararlarını verirlerken ya da öngörülerde bulunmak, bir rota tayini için benzer sistemleri kullanabilmektedir.

Bilgi Teknolojilerinin İşletmelere Faydası

Teknolojideki hızlı gelişmeler maliyeti etkilediği gibi yapılan işin hızlı yapılmasını, kaliteli olmasını da sağlamıştır. Bu Teknolojiler işletmelerin ürün ve/veya hizmetlerini kolayca sunmasını, yeni pazarlara girmede , verimliliğin artmasında işletmelere bir çok fayda sağladığı gibi işletmeler için artık bir rekabet üstünlüğü aracı olarak görülmektedir. İşletmeler için bilgi diğer faktörlerin önüne geçmiştir. Yönetimdekiler faaliyetlerin hzılı bir şekilde yürütülmesi, iş parçacıklarının azalımı, doğru zamanda doğru işin yapılması istenilmesinden kullanılan bu teknolojilerin işletmeler için olmazsa olmazlarındandır.

Bununla birlikte işletmede bulunan çalışanların iletişiminin kolaylaştırılması, yapılacak faaliyetlerde işbirliğinin altyapısının kurulumunun hazırlanmasında , hızlı bir bilgi paylaşımı sunması bakımından kurumsallaşmanın olmazsa olmazları olmuştur. Bu kapsamda KOBİ'ler dahi gerekli teşvik ve/veya hibeler ile bu tür altyapıları kurma çabasındadırlar.

Genel olarak başlıklar altında bakılacak olunursa;

• Üretim kalitesinin artırılması
• Bilgi paylaşımını artırır, işletme içi iletişimini etkin kılar.
• Yeni iş alanları, kolları, meslekleri sağlar.
• Gelişen teknolojiyle gelinen/gelinecek noktada bir çok ülkede çok daha az kişi sıradan iş ilişkileri içinde bulunacak.
• Çeşitli çalışma şekilleri(yarım gün, haftada belirli gün, evde çalışma vb.) ile istihdamda farklılık yaratılmıştır.
• Standart çalışma şeklinde istihdam edilmiş işgücünün sayısı azalırken, diğer işgücü çeşitlerinin yani standart çalışma şekillerinin dışında çalışanların sayısı artacaktır.

Gelişen Dünyada Bilgi Toplumu

Bilgi toplumu, Toffler tarafından üçüncü dalga olarak adlandırılan bilgi çağının öngördüğü modern dünyanın kazanımı olan gelişmiş teknoloji ile çevrelenmiş bilgi edinen, sunan, bir bilgiden diğerini üreten ve sürekli gelişme içerisinde olan , öğrenmeyi temel ihtiyacı olarak algılayan bireylerden oluşan topluluk olarak adlandırılabilinir. Enformatik yüzyıl ya da bilgi çağı, bilginin üretim için temel kaynak olduğu, bilgi üretimi ve iletiminin yaygınlaştığı, bilgi üretimi ve dağıtımında çalışanların çoğunlukta olduğu, sürekli öğrenme ve bilgilenme yoluyla değişme ve gelişmenin kaçınılmaz hale geldiği yeni toplumsal ve ekonomik örgütlenme dönemini işaret etmektedir (Öğüt, 2003, 5). “Enformasyon Devrimi”nin ekonomik, siyasal, toplumsal ve kültürel alanlarda ve ilişkilerde köklü değişimlere yol açacağı ileri sürülmektedir (Kaplan, 1991, 5). Bunu öngören bir çok gelişmiş ülke bu doğrultuda politika ve uygulamaları kapsayacak şekilde yenilikler gerçekleştirmiştir.

Bilgi Toplumunun Temel Özellikleri

Fiziksel değil zihinsel emeğin ön plana çıktığı,birlikte üretim ve toplumun menfaatinin gözetildiği Bilgi toplumunun temel özelliklerini şu şekilde sıralayabiliriz.

• Bilginin Önem Kazanması
• Globalleşme
• Bilgi Sektörünün Doğusu
• Çevre Koruma Şuurunun Gelişmesi
• Kişinin Merkezi Konuma Gelmesi
• Gönüllü Kuruluşların Etkinleşmesi
• Örgütlü Toplumun Güçlenmesi
• Bilgisayarlaşma (Hasan Çoban,1998)

Bilgi Toplumudaki Bireylerin Temel Özellikleri

En temel özellik toplumdaki bireylerin davranışları olarak belirginleşmiştir. Bu toplumdan olan birey ile olmayan bireyi ayıran en temel özellik budur. Basitleştirecek olursak; A bireyi internette kişisel gelişimi için yeni bilgiler edinirken B bireyi buna sırtını çevirmiş günlük yaşamını sürdürmesi, temel ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik davranışlar içinde bulunmasını örnek gösterebiliriz.

Bilgi Toplumunun , Sosyo-ekonomik ve İş Gücü Bakımından Değerlendirilmesi

Sosyo-Ekonomik açıdan bilgi toplumunu ele aldığımızda sanayi toplumlarındaki işbölümü ve tüketimde ayrılmanın yerine bilgi toplumlarında bir arada olan üretim modeli ve paylaşımcılık gelmiştir. Kar maksimizasyonunun yapılması yerine toplumsal faydalar ön plana çıkmış, örgütlü, sorgulayan bireyleri doğurmuştur.

Bilgi toplumu ile oluşan iş gücü yapısı Taylorist ve Fordist anlayışlarının aksine bir değişim olduğunu göstermekte. En temel göstergesi bir işten bir çalışan sorumlu iken şimdi bir çok işten bir çalışan sorumlu olmakta.Ücretlendirme sistemide tamamen kişinin performansına bağlı hale gelmiş durumdadır.İstihdam edilen işçilerin Taylorist ve Fordist yaklaşımlarda karar verme sürecine katılamaması bilgi toplumunun yerleşmesiyle işletme yapılarındaki entegrasyon modelinin dikeyden yatay'a geçerek bu çalışanların kararlara katılımı sağlanmış oldu.Bilgi toplumunda faaliyet gösteren işletmelerin aradığı işgücünün nitelikli olmasını istemekte, çalışanının her daim teknolojideki gelişmeleri takip etmesini, değişmelere hızla ayak uydurabilmesini, takım halinde ve farklı bilgi ve becerilere sahip diğer bireylerle olabildiğince işleri sorunsuz, zamanında yürütebilmesi istenmekte.Bunları yapabilecek birey öncesinden bir alt yapı oluşturmuş ve üzerine çalışacağı işletmede yeni donanımlar ekleyebilecek beceri ve yeteneği bulundurması gerekir olmuştur.Bu temelde bilgi toplumuna hazırlığını öncesinden yapmayan ülkelerde istihdam edilecek bu profildeki bireylerin bulunmasında sıkıntılar yaşanmıştır.

Bilgi Toplumu ve Eğitim ilişkisi

Küreselleşnme ve bilgi çağının meydana getirdiği gelişmelerle birlikte aynı oranda hatta daha hızlı oranda gelişen teknoloji ile eğitimin öneminin kavranmasına, öncelikli olmasına neden oldu. Donanımlı bireylerin varlığı rekabet ortamında işletmelerin ve ülkelerin bir adım değil birkaç adım önde olacağı farkedilirken bilgi toplumunu oluşturmanında anahtarlarından biri olarak görüldü.Ancak bu donanımlı bireylerin oluşturulması kendiliğinden olamayacağından bunun eğitim yoluyla oluşturulması gerekli görülmüş ülkeler etkin eğitim politikaları ile bireylerin konu hakkında eğitim düzeylerini arttırma çabası içine girmişlerdir.

Bilgi toplumunun eğitim paradigması sanayi toplumununkinden farklılıklar göstermektedir. Bilgi Toplumunun paradigmasında klasik olmayan, bireysel çalışmaların olacağı, gerektiğinde takım içerisinde esnek bir şekilde edindiği bilgi ve tecrübeyi aktarabilecek insan modeli bulunmaktadır.Bu doğrultuda bilgi toplumunu tesis eden ülkeler geçmişte eğitim sistemlerini sorgulamış, gerekli değişiklikleri gerçekleştirmişlerdir. Donanımlı, bilgiye nasıl erişeceğini bilen, bilgi üretebilen ve karşılaştığı problemler için nasıl yaklaşım sergilemesi gerektiğini bilen, sorun çözücü bireyler ancak bu oluşturulmuş eğitim altyapısıyla yetiştirilebilmiştir. Teknoloji alanındaki gelişmeler, temel girdinin bilgi olduğu günümüzde bilgiye erişimi kolaylaştırmış, işletmeler eğitime çok daha fazla yatırım yapar hale gelmişlerdir. Organizasyonların oluşturulacak yeni toplumlar için kalifiye eleman yetiştirme amacıyla çaba gösterdiği sonucu ortaya çıktığı gibi eğitimin devlet tekelinde olan okulların dışına çıktığı sonucunada varılmaktadır.

Bilgi Teknolojileri ve İstihdam İlişkisi, Etkileri

Bilgi teknolojilerinin bir sektör haline gelmesiyle bu sektörde yetişmiş insan gücüne gereksinim olmuş, istihdam olanakları doğmuştur.Bilgi Teknolojileri sektöründe gerçekleşen istihdam artışı diğer sektörlerden daha fazla olup, belli bir düzeyin üzerinde becerilere sahip iş gücüne bu sektörde faaliyet gösteren ya da farklı bir sektörde bulunup bilgi teknolojilerini olabildiğince etkili kullanmaya çalışan işletmelerin talepleri her geçen gün artış göstermiştir.

Esnek çalışma saatlerinin sağlanmasıyla iş piyasasının dışında olan hazırdaki iş gücünün, zihinsel emeğin iş piyasasına çekilmesine neden olmuştur.Tabiki bu durum bazı işletmeler tarafından sosyal güvence ve diğer haklar ile ilgili çalışanlar açısından bakıldığında olumsuz katkılarda getirmekte. Bilgi Teknolojilerinin kullanımının yaygınlaşması, ilgili üretimin artması ve Türkiye ölçeğinde düşünüldüğünde sektördeki yabancı firmaların ilgili departmanlarını Türkiye'ye taşıması ile istihdama olumlu yönde etki edeceği bir gerçektir. Toplumdaki gençler ve kadınların genel olarak iş piyasasına katılımının diğer gruplara göre daha katı olduğu akla geldiğinde bilgi teknolojilerinin yarattığı istihdam olanakları bu sorununun çözüleceğini düşündürtmektedir. Ancak yukarıda eğitim ilişkisi başlığında değinildiği gibi donanımlı bireylerin var edilmesi gerekmekte ki bu engellerden birini oluşturmaktadır.Bilgi Teknolojileri verimlilik ve sermayenin birikiminin artışını sağlayacağı , ekonomik kalkınmada bir itici güç üstleneceği, büyük bir istihdam sorunu çözeceği düşünülmekte.2009 sonrası bilgi teknolojileri alanında Türkiye'nin özellikle yazılım sahasında rekabet gücünün arttırılması Türkiye'nin yazılım alanındaki toplam pazarının büyütülmesi hedeflenmiştir.

Nasıl Bir İş Gücü?

Bilgi Teknolojileri gelişip, büyüdükçe özel becerilere sahip olan bireylerin istihdamına olan talep artış gösterecektir.Ancak diğer bir dezavantaj,teknolojinin de kendini sürekli yenilemesi bireyin bugün sahip olduğu gerekli olan becerilerinin kısa bir dönem sonrasında yeterli olmayacağı , gereksinim duyulan teknik bilginin değişime uğrayacağı anlamını taşımaktadır. Bu sektörde üretilen ürün , hizmetin yüksek standartlara sahip olma gereksinimi, sıkıntılı süreçlerin yaşanabilmesi, çoğu projenin tasarlananın dışına çıkması , kapsam dışında kalması sebebiyle ürünün hazırlanmasına katkıda bulunan istihdam edilmiş çalışanların işin doğasını bilen , yüksek becerili , belli bir altyapıya sahip , sorgulayan , üreten bireyler olması gerekmektedir. Bilgi teknolojileri sektöründe donanımlı bireylerin olması gerektiği talebin bu yönde olduğu vurgulanırken, düşük becerili iş gücünün ikame edildiğide görülmektedir.Bazı dönemler bu sektördeki değişimler yüksek becerili insanların bu becerilerine talebin azalması sonrasında istihdam ile ciddi sorunlar yaşayabilmektedir.

Bilgi Teknolojileri İle Yeni Çalışma Şekilleri

Bilgi Teknolojileri sektörünün sektör olarak adlandırılması , gelişimiyle birlikte farklı çalışma şekilleride doğmuştur.Özellikle uzaktan-tele, home office kavramları gelişmiş günlük hayatta daha çok telafuz edilir olmuşlardır.Yapılan işin fiziki ortama bağımlı kalmadan yürütülebileceği call center ya da internet ortamından farklı hizmetlerin verilmesi gibi çalışma şekilleri oluşmasına neden olmuştur.Bu çalışma şekli ile henüz potansiyel olarak görülmekle birlikte uzaktan-tele çalışmanın, gelişim süreci devam eden bölgelerde veya kırsal kesimlerde istihdamın artırılmasına faydalı olacağı düşünülmekte.

Yeni Çalışma Şekillerinin Faydası ve Riski

Şu anda şehirlerde gerçekleşen bu çalışma şekillerinin evlerinden çıkmayıp işine gitmeyen bu kesim ile ulaşım olumlu yönde etkilenip araç trafiğinin azalması, gaz emisyonların düşürülmesi, enerji tasarrufu gibi diğer bir çok fayda sağlaması söz konusudur.Bu çalışma şeklinin getirdiği risk işletmeye ait çalışanların farklı lokasyonlarda işlerini yürütmesi koordinasyon ve denetim ile ilgili olması, Orta düzeydeki yöneticilerin pozisyonlarını koruyamayıp bu kademenin ortadan kalkma riski bulunmasıdır.

Bilgi Teknolojileri Sonrası Kaybolan Meslekler

Genç nüfusun hızla gelişen teknolojiye ve bilgisayarlaşmaya ilgi duyması, ofis ortamında çalışma isteği gençleri bu sektöre yöneltirken Türkiye'de bu sektörün şu anki durumu itibari ile yüksek becerilere sahip olmasada lise sonrası, kişilerin alacağı kısa dönem eğitim programlarıyla bu sektöre giriş yapabilir olmasına imkan tanımış olması nedeniyle özellikle el sanatlarının yoğun olarak yapıldığı bölgelerde bu alandaki meslekler için yetiştirilmesine ihtiyaç duyulan iş gücünün sağlanamaması ve bu doğrultuda mesleklerin kaybolmasına yakın gelecekte yapılamamasına neden olacaktır.

Sonuç olarak, Bilgi Teknolojilerinin ekonomiye katkısı her geçen gün artmakta , bir çok çevre tarafından istihdama olan faydaları önemle vurgulanmakta. Bilgi ve iletişim ürünlerinin kullanılmasındaki artış bu istihdamı körükleyeceği gibi bu sektörü yürütecek olan iş gücünün yüksek bilgi , beceriye sahip olması gerekliliğinide beraberinde getirmektedir.Bilgi Teknolojisindeki hızlı gelişme bir kesim işgücünün bugün donanmlı sayılmasına rağmen birkaç yıl sonra yetersiz olabileceği durumunu doğurmuştur.Bu sebeple hayat boyu eğitimi destekleyecek nitelikte bir sürecin yürütülmesi gerektiği görülmüştür. Bunun yanında eğitim sistemi yeterince sorgulanıp sorgulanmadığı üzerinde düşünülmelidir. Bilgiye nasıl erişeceğini, bilgiyi nasıl kullanacağı ve bu bilgilerden nasıl yeni bilgiler edineceğini bilen bireyler yetiştirilebilmelidir.

Bilgi toplumu olmanın önemi bir çok ülke tarafından uzun zaman önce anlaşılmış.Bu doğrultuda gerekli alt yapı çalışmalarını tamamlamışlardır. Gerekli adımlar atılıp hızlıca calışmaların tamamlanması , sürecin sağlıklı ilerlemesiyle bir müddet sonra ülkemizin ve bu coğrafyada yaşayan insanlarımızında modern dünyada yerini alacağı umudunu taşıyorum.

Kaynaklar:

- BENSGHIR, Türksel Kaya; (1996), Bilgi teknolojileri ve örgütsel degisim, TODAE Yayınları, Ankara.

- Akman, İsmail(2001)“Bilgi Teknolojilerinin Firmalar Üzerindeki Etkileri” Yayınlanmamış Yüksek Lisans 

  Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

- Hasan Çoban, (1998) , 21.ci Yüzyıla Hazırlık Bilgi Toplumuna Hazırlık Kurulu Oluşturulma Toplantısı 

  Notları, Devlet Planlama Teşkilatı

- Kaplan, Y. (1991) Giriş.Enformasyon Devrimi Efsanesi, (Der ve Çev: Y. Kaplan), İstanbul: Rey Yayınları, 1-10

- Öğüt, A. (2003). Bilgi Çağında Yönetim (2. Baskı), Ankara: Nobel Yayıncılık.